“Weet je”,  zei een Twentse boer tegen mij, “voor een boer is de grond heilig. Die grond geef je niet zomaar op. O nee! Echt niet! Er zijn hele ruzies over gevoerd. De grond, die is heilig voor een Twentse boer.” Waardoor is die grond heilige grond? Ziel en zaligheid, en ook bloed, zweet en tranen zitten in deze grond. Het land is ontgonnen, gecultiveerd, en al eeuwen voorziet het de boer en zijn familie in het levensonderhoud. Deze grond is hun grond. Het is de goede grond waarop ze zijn geworteld.

Grond is een verhaal

De grond is dus niet zomaar een mengsel van mineralen en organisch materiaal met water en lucht. Grond is hier een verhaal, een emotie. De grond is niet van jou alleen, maar het is van de familie. Je hebt het geërfd van je ouders, of oom en tante, en hebt de taak om het in zijn geheel weer door te geven aan de volgende generatie. Deze grond is de bodem voor familieverhalen, zoals hoe in de oorlog verzetshelden een veilig heenkomen vonden in de houtwal. Of dat verhaal over die boerderij die sinds 900 alle oorlogen in dit gebied heeft overleefd. Het zijn verhalen over liefde en dood, over geweld en vrede, over hoop en vrees. Hoe meer de grond beladen is met verhalen en emoties, hoe sterker de gehechtheid aan de grond. Noordoost-Twente heeft een sterke eigen cultuur die bol staat van de verhalen, daterend van de prehistorie via het rijke verleden tot de huidige tijd.

Ander verhaal, andere relatie

In de Gelderse Vallei/Veluwe is het letterlijk een heel ander verhaal. Hier vind je geen sterke regionale cultuur, maar wel een sterke reformatorische zuil. Hier klinken de verhalen van de Heere.

De omgang met de grond is hier dan ook anders dan in Noordoost-Twente. Tot voor de ruilverkavelingen in de jaren 1960 en 1970 werd de boerderij en het bijbehorende land via het erfrecht overgedragen op de volgende generatie. In Noordoost-Twente ging dit volgens het Saksische erfrecht: het land en de boerderij worden niet gesplitst en de nieuwe eigenaar moet de familie werk verschaffen en onderhouden. Daardoor konden de boerderijen groeien. Op de Veluwe volgden men het Romeinse erfrecht. Dat regelt dat het land verdeeld wordt onder de zonen. Daardoor werd het land in steeds kleinere delen opgeknipt. Hier is het belangrijker dat de boerderij wordt doorgegeven, dan het land.

Grondverhalen staan los van grondbewerking

Of de grond heilig is of niet hangt dus af van de emoties en de verhalen die mensen aan de grond hangen. Het heeft niets te maken met hoe de boer de grond bewerkt. Boeren in Noordoost-Twente kunnen ondanks dat ze de grond heilig vinden, weinig kennis hebben van bodemleven en de ecologische systemen onder de grond. Omgekeerd kwam ik op de Veluwe een studiegroep van boeren tegen die aan het experimenteren is met regeneratieve landbouw. Bij dit type landbouw is een goed bodemleven de basis voor een gezond boerenbedrijf. Deze boeren waren lyrisch over de resultaten die ze boekten, maar de grond is niet heilig. En voor jou? Is de grond heilig, of niet?

---

Tanja van Hummel, promovendus in de vergelijkende religiewetenschappen aan de Rijksuniversiteit van Groningen. Ze onderzoekt hoe levensbeschouwing van melkveehouders en politieke partijen botst in het stikstofconflict.

---

Eerder verschenen in de blogserie De boer als ondernemer en persoon:

• De boer als ondernemer en persoon
• Dierenwelzijn: wel of geen horens op de geit?
• Hoe laten we de koe optimaal koe zijn?
• Is een koe een reuzeknuffel of een melkmachine?
• Hoe denkt Partij voor de Dieren over de melkveehouderij?
• Weerwoord tegen het ‘Partij voor de Dieren’-geloof
• Waartoe ben je boer?
• Hoe vrij ben je?
• Welk landschap is jouw thuis?
• Integrale ecologie, een nieuw woord voor een oude houding
• Waarom verdient het worstenbroodje respect?
• Hoe wil je je geld verdienen?
• De meest boervriendelijke politieke partij?