Geld verdienen is voor een veehouder een noodzakelijke voorwaarde, maar niet de belangrijkste reden om boer te zijn. Heel veel melkveehouders vertelden mij dat ze elke ochtend hun bed uitkomen vanwege de passie die ze hebben voor hun dieren, grond en trekker rijden. Maar ja, hoeveel zorg je ook aan je dieren geeft, er is altijd een stemmetje dat vraagt: Hoeveel kost dit? Hoeveel levert dit op?

Hoeveel kost het? Hoeveel levert het op?

Ook ik ben ondernemer geweest (ik gaf rijles) en ken dit stemmetje van binnenuit. Dat stemmetje vroeg me ook wel eens: Moet iedereen leren autorijden of zeg ik tegen sommigen dat ze beter de bus kunnen pakken? Verdient de autistische leerling die al 150 lessen heeft gehad, nog een kans? Is het terecht dat ik die leerling weer een rekening stuur?

Ik heb mijn onderneming opgegeven om het onderzoek in te gaan. Tijdens mijn onderzoek naar de stikstofcrisis kwam ik verschillende economische systemen tegen. Er ging mij een licht op. De antwoorden die ik gaf aan bovenstaande vragen, onthulden welk economisch systeem mijn voorkeur heeft en hoe ik in de samenleving wil staan. Het vertelt je hoe je je geld wilt verdienen. Hieronder leg ik die systemen kort uit, zodat je zelf kunt kijken welk systeem jou het meest aanspreekt en dus hoe jij je geld wilt verdienen.

Neoliberaal kapitalistisch systeem

We leven momenteel in een economisch systeem dat neoliberaal en kapitalistisch is. Binnen dit systeem gaat het om zoveel mogelijk winst maken tegen zo min mogelijk kosten. Dit systeem wordt geregeerd en gereguleerd door wetten en instituten zoals de Wereldbank en het Internationaal Monetair Fonds. Het is een technocratisch systeem dat weinig tot geen rekening houdt met mensen en natuur. Mensen moeten gewoon de regels volgen. En natuur en samenlevingen dragen de maatschappelijke kosten die bedrijven afschuiven om zelf maar niet voor deze schade op te draaien.

Dit systeem leidt tot een landbouw waarin productiviteitsgroei en winst maken voorop staan. Kosten worden tot een minimum beperkt. De boeren bedrijven staan binnen dit systeem in het economische netwerk van de wereldmarkt, maar zijn nauwelijks tot niet verbonden met de lokale omgeving en de plaatselijke gemeenschap. Is dit het model waarin jij opereert? Wat spreekt je aan en wat staat je hierin tegen?  

Rijnlandmodel

Het neoliberale en kapitalistische systeem wordt ook wel aangeduid als Angelsaksisch. Daar tegenover staat het Rijnlandmodel. In het rijnlandmodel is de boer onderdeel van de gemeenschap en het landschap. Economische beslissingen moeten in samenspraak met de gemeenschap worden gemaakt en de belangen van de leefomgeving moeten worden meegewogen.

Het Rijnlandmodel vooronderstelt dat je als boer onderdeel bent van een gemeenschap en dat je thuis bent in een landschap. Het model vooronderstelt ook dat je deze relaties goed wilt houden en dat je economisch handelen daarmee in lijn is. Dit kan op veel verschillende manieren. Je kunt bijvoorbeeld materieel of land beschikbaar stellen voor een dorpsfeest, je boerderij impassen in het landschap, aan bosbeheer doen, enz. Wat doe jij voor de gemeenschap en het landschap? Wat trekt je aan in dit model? Waar zie je drempels?

Donut-economie

De donut-economie, tot slot, stelt dat we de economie zo moeten inrichten dat iedereen op of boven het bestaansminimum zit, en dat we de natuurlijke bronnen van de wereld niet uitputten. Voor de agrarische sector betekent dit dat landbouw volhoudbaar en duurzaam moet zijn, en dat alle mensen voedsel moeten kunnen betalen. Dat levert in Nederland een spanningsveld op. De investeringen die nodig zijn om volhoudbare landbouw te realiseren, leiden tot een stijging van de kostprijs. Kunnen en mogen we die doorberekenen aan de consument die nu al zucht onder de kosten voor de dagelijkse boodschappen? Wat zie jij als positief aan dit model en welke moeilijkheden kom je tegen?

Hoe wil jij je geld verdienen?

Deze drie modellen hebben alle drie hun positieve en negatieve kanten. Inzicht krijgen in wat jij belangrijk vindt (gemeenschapsbinding, de armen voeden, zelf comfortabel leven), kun je als grondslag nemen voor hoe je je bedrijf economisch wilt inrichten en hoe je als bedrijf in de leefomgeving wilt staan.

Ondernemerskompas

En hoe het met mij afliep? Ik had veel leerlingen die meer aandacht en rijlessen nodig hadden om het rijbewijs te halen. Ik heb hen niet alleen leren rijden, maar ook meer zelfvertrouwen gegeven. Ik vond dit belangrijker dan de laatste euro verdienen. Ook merkte ik dat ik in de wijk een vraagbaak werd voor rijlessen en rijbewijzen. Dit maakt dat het Rijnlandmodel mij het beste past, want ik vond menselijke relaties belangrijker dan geld.

---

Tanja van Hummel, promovendus in de vergelijkende religiewetenschappen aan de Rijksuniversiteit van Groningen. Ze onderzoekt hoe levensbeschouwing van melkveehouders en politieke partijen botst in het stikstofconflict.

---

Eerder verschenen in de blogserie De boer als ondernemer en persoon:

• De boer als ondernemer en persoon
• Dierenwelzijn: wel of geen horens op de geit?
• Hoe laten we de koe optimaal koe zijn?
• Is een koe een reuzeknuffel of een melkmachine?
• Hoe denkt Partij voor de Dieren over de melkveehouderij?
• Weerwoord tegen het ‘Partij voor de Dieren’-geloof
• Waartoe ben je boer?
• Hoe vrij ben je?
• Welk landschap is jouw thuis?
• Integrale ecologie, een nieuw woord voor een oude houding
• Waarom verdient het worstenbroodje respect?
• Hoe wil je je geld verdienen?