Er waren meerdere mediacampagnes van dierenactivisten in het jaar 2022-2023, toen ik melkveehouders interviewde over de stikstofcrisis. Op de radio waren spotjes over sloopmelk. In bushokjes hingen posters die de veehouderij wegzetten als dierenmishandeling. En Wakker Dier kwam met de campagne Koekeloeren. De frustratie en de woede van de boeren was enorm. Een biologische boer zei: “Je kunt het nooit goed doen! Ik had twee meiden van Wakker Dier in de stal. Ze waren positief over hoe goed de dieren het hier hebben. Ze gaven mij een dikke pluim. Ze zijn weg, en nog geen twee weken later word je in zo’n idiote mediacampagne neergezet als dierenbeul en verdraaien ze de feiten.” Een andere boer verzuchtte: “Je doet er niets aan. Het is het ‘Partij voor de Dieren’-geloof. Zij geloven dat echt.” Wat houdt dat geloof in?
Een ideale wereld
Partij voor de Dieren zet zichzelf neer als een seculiere partij, maar prominente Partij voor de Dieren-leden zoals Marianne Thieme en Niko Koffeman zijn zelf religieus. Hun religieuze gedachtegoed klinkt door in het programma van Partij voor de Dieren.
We zien in hun gedachtegoed het denken terug van het kerkgenootschap van de Zevende-Dags Adventisten, een protestantse denominatie. Deze kerk hecht grote waarde aan de schepping en aan het eindtijd-denken, wat gaat over wat voor een wereld er komt als onze wereld ten onder is gegaan. Ze geloven dat onze huidige wereld een gebroken wereld is. Deze wereld bevindt zich, als je de bijbel leest, tussen twee ideale werelden in. Aan het begin van de bijbel vinden we het verhaal van het paradijs en aan het einde het koninkrijk Gods. In die ideale werelden is er geen strijd, geen bloedvergieten, geen moord. Er is daar geen veehouderij waarin dieren worden gedood om te consumeren. In tegendeel, in die ideale wereld liggen de wolf en het lam vredig naast elkaar. Het doel van Partij voor de Dieren is om die ideale wereld waarin geen bloed wordt vergoten, dichterbij te brengen. Daarom streven ze naar een wereld waarin dieren niet door mensen worden gegeten.
Mens en dier gelijkwaardig
Het is niet alleen dit ideaalbeeld dat ze als argument aanvoeren. Ze denken ook anders over de relatie tussen mens en dier. Veehouders zeggen: de mens staat boven het dier en zodra we een hek om het dier zetten, moeten we het dier verzorgen. Partij voor de Dieren stelt daarentegen dat mensen en dieren op gelijke hoogte met elkaar staan en gelijkwaardig zijn. Mens en koe hebben allebei persoonlijke vrijheid.
Vrijheid, verantwoordelijkheid en rationaliteit
Persoonlijke vrijheid interpreteren we doorgaans als de vrijheid om je eigen doen en laten te bepalen. Deze vrijheid is beperkt, want we leven nu eenmaal met elkaar samen en moeten rekening met elkaar houden. Deze vrijheid komt daarnaast met verantwoordelijkheid. Omdat we weten wat we doen, zijn we ook verantwoordelijk voor wat we doen. Anderen kunnen ons op die verantwoordelijkheid aanspreken.
Dus als jij naakt staat te dansen op een druk kruispunt, zullen mensen je toeroepen je te gedragen. De politie zal toesnellen, je oppakken en vragen: “Waar denken we nou helemaal mee bezig te zijn?” Je wordt ter verantwoording geroepen. En omdat je zo gek deed, zal de politie ook even checken of je wel bij je verstand bent. Vrijheid, verantwoordelijkheid, en rationeel bewustzijn horen dus bij elkaar.
Dieren hebben persoonlijke vrijheid
Partij voor de Dieren verstaat persoonlijke vrijheid zonder de elementen verantwoordelijkheid en rationeel bewustzijn. Persoonlijke vrijheid kunnen ze daarom toekennen aan dieren, die verder geen verantwoordelijkheid hebben. Dat dieren persoonlijke vrijheid hebben, komt, aldus Partij voor de Dieren, doordat dieren pijn en genot kunnen voelen.
Maximalisatie van genot
Vervolgens redeneren ze dat alle wezens streven naar de afwezigheid van pijn en de maximalisatie van genot. Melkkoeien ervaren volgens de partij veel pijn en heel weinig genot. Ze formuleren het als: “Een melkkoe leeft echt de hel op aarde. Haar melkproductie wordt tot het maximum opgerekt. Ze wordt ieder jaar verkracht, haar kalf wordt weggenomen, en als ze uitgemolken is, wordt ze vermoord. Maar geen koe is levensmoe! Dus stop die hel op aarde. Geef de koe haar vrijheid. Dan zal ze er niet voor kiezen om de stal te staan, maar zal ze lekker vrij willen leven.”
Probeer te begrijpen
Ik hoor nu al wat melkveehouders met hun tanden knarsen. Houd je nog even in. Probeer eerst deze redenering te begrijpen en te volgen. Je hoeft het er niet mee eens te zijn. Maar als we begrijpen hoe een ander denkt, kunnen we én respectvol blijven naar de ander én een goed weerwoord formuleren. Ook als de tegenpartij actief polariseert en vaak weigert het gesprek aan te gaan. In de volgende blog formuleer ik daarom pas een tegenreactie.
Tanja van Hummel, promovendus in de vergelijkende religiewetenschappen aan de Rijksuniversiteit van Groningen. Ze onderzoekt hoe levensbeschouwing van melkveehouders en politieke partijen botst in het stikstofconflict.
Eerder verschenen in de blogserie De boer als ondernemer en persoon:
Tanja van Hummel 
Geef een reactie op Netwerken met de grond – Tanja van Hummel Reactie annuleren