Melkkoeien zijn productiedieren, evenals kippen, varkens en konijnen. Als een koe geen melk meer geeft en/of niet meer afkalft, komt er een tijd dat de koe het erf verlaat. Maar vraag melkveehouders waarom ze melkveehouder zijn, en je zult waarschijnlijk horen dat ze koeien houden omdat ze zoveel passie hebben voor deze dieren. Want: ‘Laten we wel zijn, als je geld wilt verdienen, kun je beter een ander beroep kiezen.’
Spanningsveld
Hierdoor ontstaat een spanningsveld op de boerderij: enerzijds bindt de boer zich aan zijn koeien en anderzijds moet de boer een distantie bewaren om de koeien als productiedier te kunnen zien. Door het landbouwbeleid worden boeren gedwongen steeds economischer naar hun vee te kijken. Anderzijds beschuldigen organisaties zoals Wakker Dier melkveehouders ervan hun dieren louter as productiemiddel in te zetten. Dat boeren ook liefde voor hun vee hebben, wordt ontkend. Hoe kun je daartegen een weerwoord hebben? Hoe praat je over de emotionele band met dieren?
Vier categorieën
De relatie tussen melkveehouders en hun veestapel is beschreven in de wetenschappelijke literatuur over de mens-veestapelrelatie. Wilkie, een onderzoeker die in Schotland allerlei typen boeren heeft bevraagd, kwam tot de volgende categorisering van deze relatie:
Betrokken afstandelijkheid: de boer zorgt goed voor zijn dieren, maar behoudt afstand door ze niet te zien als individuen, maar als productiedieren. Deze vorm trof Wilkie vooral aan bij boeren die slachtvee hebben, zoals kalverhouders.
- Betrokken afstandelijkheid: de boer zorgt goed voor zijn dieren, maar behoudt afstand door ze niet te zien als individuen, maar als productiedieren. Deze vorm trof Wilkie vooral aan bij boeren die slachtvee hebben, zoals kalverhouders.
- Betrokken gehechtheid: de boer heeft een meer persoonlijke relatie met de dieren. De dieren zijn niet alleen productiedieren maar ook dieren waar de boer een band mee heeft. Deze vorm komt vaker voor onder boeren die hun eigen veestapel opfokken en/of die melkvee hebben.
- Hechte gehechtheid: deze relatie heb je met je huisdieren, of met die ene koe die haar oude dag op de boerderij mag slijten omdat je zo aan haar gehecht bent geraakt.
- Afstandelijke afstandelijkheid: dieren worden als grondstof gezien en ook zo behandeld. Deze relatie kan worden aangetroffen bij boeren die op afstand over een bedrijf beslissen.
Onder melkveehouders is categorie 2, betrokken gehechtheid, dominant, al komen de andere categorieën ook voor.
Uitingsvormen
Hoe ziet die band er in het dagelijks leven uit? Tijdens mijn onderzoek kwam ik totaal verschillende uitingsvormen tegen en constateerde ik dat deze uitingsvormen cultureel en religieus bepaald zijn. Twee voorbeelden:
Op de Bible Belt ontmoette ik een boer die mechanisch denkt. Hij omschreef zijn koeien als grasmaaiertjes die samen een groot glas melk opleveren. Hij staat elke dag om vijf uur op en gaat met goede zin naar de stal. Nog nooit heeft hij een dag moeten verzaken, omdat hij ziek was. In de stal zingt hij psalmen en looft de Heere omdat het hem gegeven is voor zijn koeien te mogen zorgen.
Een protestantse boer in de Gelderse Vallei beweerde dat hij heel economisch denkt als het gaat over zijn koeien. Hij werd uitgelachen door zijn vrouw: ‘Jij denkt helemaal niet economisch. Je kunt van geen enkele koe afscheid nemen!’ De boer keek wat bedremmeld. Ik vroeg hem: ‘Stel, geld speelt geen rol, hoe zou het er hier dan uitzien?’ Er kwam een gelukzalige blik in zijn ogen en hij zei: ‘Dan was het hier een bejaardentehuis voor koeien.’
Omgang
Deze twee boeren hebben overduidelijk liefde voor hun vak en hun koeien. Binnen de protestantse en gereformeerde tradities wordt echter niet expliciet over deze vorm van liefde en schoonheid gesproken. De gehechtheid aan en zorg voor de dieren blijkt uit hun omgang met hun vee. Als iemand iedere vroege ochtend met goede zin zijn bed uitkomt om voor zijn dieren te zorgen, moet je wel houden van je werk, anders lukt dit je niet. Als je een koeienbejaardenhuis wilt, toont dat een sterke gehechtheid aan je dieren.
Passie
In Noordoost-Twente zijn de meeste melkveehouders katholiek. In de katholieke traditie spelen schoonheid en liefde een grote rol. Dit uit zich in het gemak waarmee boeren hier spreken over passie, plezier en liefde voor hun werk: ‘Passie is de binding die je met je dieren krijgt. Als je goed voor ze bent, komen ze naar je toe lopen, kun je ze een aai over de kop geven en zo meenemen. Je krijgt echt een klik met ze.’
Onder woorden
De emotionele band met je dieren voel je, maar deze band onder woorden brengen is een ander verhaal. Hoe geef jij aan woorden aan die band?
Tanja van Hummel, promovendus in de vergelijkende religiewetenschappen aan de Rijksuniversiteit van Groningen. Ze onderzoekt hoe levensbeschouwing van melkveehouders en politieke partijen botst in het stikstofconflict.
Eerder verschenen in de blogserie De boer als ondernemer en persoon:
Tanja van Hummel 
Geef een reactie op Netwerken met de grond – Tanja van Hummel Reactie annuleren