De groep Emeriti Pastores had me uitgenodigd om op woensdag 24 september in Elst, Gelderland te vertellen over het conflict tussen boeren en de overheid op het stikstofdossier. Bij de presentatie van dit conflict heb ik gefocust op een deel van mijn promotie-onderzoek, namelijk de melkveehouders in het katholieke Noordoost-Twente. Op toegankelijke wijze zette ik uiteen hoe het beleid in de landbouw en in het natuurbeheer ertoe hebben geleid dat heden boeren, natuur en overheid met elkaar botsen. De pastores merken daarnaast dat het publieke debat over dit onderwerp ook gepolariseerd is. Dat debat heeft zich bovendien opgerekt. Het is ook een discussie over voedsel geworden: mogen we wel of niet vlees eten, moeten we wel of niet biologisch voedsel eten? Wat kunnen we hierover leren uit Laudato Si’, de encycliek van paus Franciscus?

Goed gesprek

Tijdens mijn presentatie werden vragen gesteld, waarop niet alleen ik, maar ook de pastores zelf antwoord gaven. Het gevolg was een levendig gesprek waarin de diepte van de problematiek werd gevoeld en een lans werd gebroken voor de mensen die het minder hebben in de samenleving. Iemand die van een kleine beurs moet rondkomen, kan het zich niet veroorloven biologisch voedsel te kopen, omdat supermarkten er een luxeproduct van hebben gemaakt. We moeten ervoor waken dat we dat soort mensen als immoreel handelend ten aanzien van natuur wegzetten. Dit deed mij de vraag opwerpen: hoe kun je respect voor je eten ook op andere niveaus leven? Toen we even later gingen lunchen, kwam een antwoord op die vraag: een van de pastores pakte het brood, kerfde er met een mes een kruis in en dankte voor al het werk dat in het brood was gaan zitten, en voor het lekkere voedsel dat het nu is.

Depolarisatie

Onder de lunch hoorde ik veel reacties. Eentje wil ik hier delen. Een pastor kwam naar me toe en zei ‘ik had altijd een mening, maar na geluisterd te hebben naar je verhaal besef ik dat het verhaal veel complexer is dan ik dacht. Ik denk dat luisteren en het niet weten me beter past’. De reden waarom deze reactie me raakt, is dat dit een voorbeeld is van depolarisatie. Bij polarisatie schuiven mensen steeds verder naar de flanken en roepen vanuit die flanken hun eigen mening. Het stille midden wordt hierdoor steeds leger, omdat de schreeuwers de mensen naar de flanken trekken. Bij depolarisatie wordt een verhaal vertelt dat min of meer los staat van het narratief in het gepolariseerde debat. Dat verhaal trekt mensen terug naar het midden. Dit gebeurt in alle rust en is daardoor niet de kop van jut waar de pushers van het debat op in gaan hakken.

Generatieve dialoog

Deze workshop leerde me een belangrijke les. Als we willen depolariseren, moeten we de rust en ruimte nemen om een goed gesprek met elkaar aan te gaan. Daarbij moeten we on allereerst opstellen als een luisteraar die nieuwsgierig is naar het andere verhaal en met genegenheid voor de gesprekspartner die partner wil begrijpen. Daarna is het tijd om de rollen om te draaien en tot slot is er ruimte om met elkaar in gesprek te gaan. Zo’n dialoog wordt ook wel een generatieve dialoog genoemd. Het is een methode waarmee je snel in een goed gesprek met elkaar belandt en een veilige manier om je eigen standpunten te onderzoeken en nieuwe standpunten te overwegen. Dat leidt tot meer inzicht en begrip in de materie én in elkaar, en tot een betere afweging tussen visies.