In de Peel kopen akkerbouwers graslanden om deze velden om te toveren tot percelen voor intensieve akkerbouw en bloembollenteelt, schreef Maarten Albers in De Volkskrant van maandag 14 juli[i]. Albers noemde dit slecht nieuws voor de natuur. Ik voeg eraan toe dat het ook de landbouwtransitie[ii] schaadt die de overheid inzet om de landbouw toekomstbestendig en duurzaam te maken.

Graslanden zijn vooral op plekken te vinden waar de grond van zichzelf niet goed in staat is om andere gewassen te laten groeien. Daarom vinden we graslanden vaak op zandgronden. Koeien houden is een manier om dit grasland te benutten voor de voedselvoorziening.

Door het landbouwbeleid en de ontwikkelingen in de markt zijn melkveehouders steeds meer gaan produceren. De intensivering heeft geleid tot een overschot aan koeien en mest ten opzichte van de hoeveelheid grasland. Deze onbalans is in het verleden opgelost door extra voer aan te kopen en de extra mest te verdelen over Nederland[iii].

Deze intensieve veehouderij is niet houdbaar en dat werd pijnlijk duidelijk na de stikstofuitspraak van de Raad van State. Om uit de stikstofcrisis te komen, kwam Minister Schouten in 2021 met een landbouwvisie die aanzet tot kringlooplandbouw[iv]. Minister Staghouwer moest dit verder uitwerken, maar faalde hierin[v]. Ondertussen ligt het hele stikstofplan voor de landbouw van de overheid op zijn gat, maar lopen er in heel Nederland wel onderzoeksprojecten naar regeneratieve landbouw, een specifieke vorm van kringlooplandbouw[vi].

Regeneratieve landbouw is gebaseerd op de stelling dat een gezonde bodem de basis is voor een gezonde kringloop waarin grond, water, lucht en planten, dieren en mensen een plek hebben. Een gezonde bodem is een bodem vol met organisch materiaal, zoals schimmelnetwerken, diertjes zoals kevers, wormen en mollen, en planten. Deze grond wordt gevoed door de mest van de dieren die op het land lopen en ervan eten, en doordat bepaalde gewassen stikstof binden.

Zo’n gezonde bodem heeft geen kunstmest nodig. Bovendien is zo’n bodem beter bestand tegen weersextremen die vaker optreden door klimaatverandering. Door de diepere wortels van planten en de gangenstelsels die de dieren maken, werkt de grond als een spons. Bij warm weer overleven de planten beter, doordat ze dieper gelegen water kunnen opzuigen. En als er veel neerslag valt, kan de grond dat beter opnemen.  

Regeneratieve landbouw stemt het aantal koeien af op de beschikbare grond en kan financieel uit doordat er minder kosten worden gemaakt. Maar deze overgang kost tijd. Grasland en boer transformeren langzaam van gangbaar naar regeneratief. Het duurt jaren voordat organismen een ondergrondse levendige wereld hebben gebouwd en de boer zich een andere denk- en handelswijze heeft aangeleerd. Maar het is de moeite waard, omdat het een manier is om klimaatbestendiger en natuurlijker te boeren wat bijdraagt aan een gezonde en toekomstbestendige leefomgeving voor ons allemaal.

Grasland omzetten in intensieve aardappelteelt, uienteelt, of lelieteelt bereikt precies het tegenovergestelde. Aardappelen, uien en bloembollen telen op deze zandgronden vergt veel ingrijpen van de boer. Er moet extra water gesproeid worden, gifstoffen worden gebruikt om ongewenste organismen te doden, en meststoffen moeten de groei van de gewassen bevorderen[vii].

Het gevolg hiervan is dat er meer uitspoeling van nitraat, een vorm van stikstof, naar het oppervlakte- en grondwater is[viii]. Dat schaadt de biodiversiteit in de sloot en maakt dat Nederland meer in plaats van minder problemen krijgt met het voldoen aan de Kaderrichtlijn Water[ix]. Daarnaast wordt het bodemleven geminimaliseerd. Dat leidt ertoe dat de grond afhankelijk wordt van de meststoffen die de boer opbrengt en maakt het omschakeltraject naar regeneratieve landbouw langer en moeizamer[x]. Doordat de gewassen meer water nodig hebben dan gras, draagt de intensieve landbouw bij aan de droogte. De droogte heeft tot gevolg dat de nitraatproblematiek exponentieel verergert, wat we al zagen gebeuren in 2018 en 2019[xi]. Droog land draagt daarnaast bij aan de gemiddelde temperatuurstijging in Europa en verergert zo klimaatverandering[xii].

Grasland omzetten in intensieve akkerbouw is inzetten op winst op de korte termijn ten koste van de leefbaarheid van Nederland en duurzame landbouw op de lange termijn. Willen we Nederland leefbaar houden, dan moeten we stappen zetten op weg naar het doel van volhoudbare kringlooplandbouw op een gezonde bodem. Stappen die ons wegleiden van dat doel, zouden we moeten stoppen.

---

[i] Albers, Maarten (2025). “Grasland verdwijnt in Nederland en dat is slecht voor de natuur. De oplossing: koeien”. Volkskrant, 14 juli 2025. https://www.volkskrant.nl/economie/grasland-verdwijnt-in-nederland-en-dat-is-slecht-nieuws-voor-de-natuur-de-oplossing-koeien~b91d901b/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F.

[ii] N.N. (2023). De Nederlandse landbouw heeft verantwoord transitiebeleid nodig. Wageningen Universiteit, 20 november 2023. https://www.wur.nl/nl/show-longread/de-nederlandse-landbouw-heeft-verantwoord-transitiebeleid-nodig.htm.

[iii] Frouws, Jaap (1994). Mest en macht. Een politiek-sociologische studie naar belangenbehartiging

en beleidsvorming inzake de mestproblematiek in Nederland vanaf 1970. PhD-thesis.

Wageningen: Landbouwuniversiteit Wageningen.;  Ploeg, Jan Douwe van der (2023). Gesloten vanwege stikstof. Achtergronden, uitwegen en lessen. Gorredijk: Noordboek.

[iv] Schouten, Carola (2018). Landbouw, natuur en voedsel: waardevol en verbonden. Nederland

als koploper in kringlooplandbouw. Den Haag: Ministerie van Landbouw, Natuur en

Voedselkwaliteit.

[v] Staghouwer, Henk (2022). Kamerbrief: Perspectieven voor agrarische ondernemers, 10 June

2022. vergaderjaar 2021-2022, 30 252, nr. 28. Den Haag: Ministerie van Landbouw,

Natuur en Voedselkwaliteit, pp. 1–49.

[vi] Idem 2

[vii] Havermans, Onno (2025). “Gifspuit voor aardappelen en uien vervuilt natuur in de Peel”, Trouw, 17 april 2025. https://www.trouw.nl/duurzaamheid-economie/gifspuit-voor-aardappelen-en-uien-vervuilt-natuur-in-de-peel~baa41352/.

[viii] Hooijboer, Arno (2021). “De mate van nitraatuitspoeling naar het grondwater wordt voor een groot gedeelte bepaald door grondsoort en gewas” RIVM, september 2021. https://www.rivm.nl/landelijk-meetnet-effecten-mestbeleid/nieuwsbrieven/mate-van-nitraatuitspoeling-naar-grondwater-wordt-voor-groot-gedeelte-bepaald-door-grondsoort-en.

[ix] De Ru, Inge en Wout van Hulst (2025). “Hoe staat het met de voortgang van de Kaderrichtlijn Water (KRW) in Nederland?” Kenniscentrum Europa Decentraal, 6 januari 2025, https://europadecentraal.nl/praktijkvraag/voortgang-kaderrichtlijn-water/.

[x] Vlek, Charlotte (2025). “Wat maakt een gezonde bodem” Rijksuniversiteit Groningen, Faculty of Science and Engineering, 22 mei 2025. https://www.rug.nl/fse/news/science-in-focus/sustainable-agriculture/20250522-whatmakesforhealthysoil.

[xi] Fraters, Dico (2021). “Nitraatconcentratie stijgt in water op landbouwbedrijven.” RIVM, mei 2021.https://www.rivm.nl/landelijk-meetnet-effecten-mestbeleid/nieuwsbrieven/nitraatconcentratie-stijgt-in-water-op-landbouwbedrijven.

[xii] Wanders, Niko (N.D.). “Waneer is er sprake van een hittegolf, en wat bedoelen we met droogte?” Universiteit Utrecht.  Gezien 15 juli 2025, https://www.uu.nl/organisatie/verdieping/hitte-en-droogte-in-nederland.