Veel boeren hoor ik klaren dat mensen tegenwoordig te weinig respect hebben voor hun voedsel. Kinderen hebben geen benul meer waar voedsel vandaan komt. Melk, dat komt toch uit een pak? En kaas, dat is toch gewoon kaas, een ingrediënt? Dat voor kaas melk, zuursel en stremsel nodig is, is voor hen onbekend. Noch staan ze erbij stil dat om die melk en kaas op tafel te krijgen, boeren goed voor hun land en koeien hebben moeten zorgen. Waarom zouden ze er ook aandacht aan besteden? Het eten ligt toch wel in de supermarkt en is betaalbaar. Dus, who cares?

Ultraprocessed-voedsel

Efficiëntie en effectiviteit, daar draait het om in de voedselketen. De uitkomst, een product dat goed en betaalbaar is, is voor de consument het belangrijkste. Die loopt door de supermarkt en ziet nauwelijks waar de producten vandaan komen. Snijbonen uit Marokko, ja, dat is nog wel duidelijk, maar in tomatenpuree zie je geen tomaten of waar ze vandaan komen, en in een pakje cheescake-skyr zie je geen melk, ei en suiker. We geloven het wel. Lekker makkelijk al die kant-en-klaar producten. We stoppen het in onze mond, en gaan weer door.

Zonder pakjes en zakjes

Ik was zo’n consument, totdat ik op kamers ging wonen. Ik woonde alleen, en in 2010 was de supermarktwereld nog niet zo gericht op singlehuishouden als nu. Ik kon niets met die kruidenzakjes en grootverpakkingen. Noodgedwongen ging ik koken zonder pakjes en zakjes. Om inspiratie op te doen, dook ik in de kookboeken van mijn oma. Een geel en uit elkaar vallend kookboek uit 1948 toonde mij hoe ik een haas moest villen (nooit geprobeerd), hoe ik voor zieken en zwakken moet koken (kippenbouillon en ei werkt echt), en zelf vruchten kon inmaken, vla koken, pudding maken enz. Op mijn studentenkamer maakte ik rabarbermoes van de rabarber die mijn vader uit de tuin had gehaald.

Respect voor de boer en de kok

Zelf rabarbermoes maken en een lekkere maaltijd van basisingrediënten in elkaar zetten, was niet alleen leuk en lekker, maar het vervulde me ook van trots. Ik had het toch maar mooi gefikst in dat keukentje. Zo snap ik ook de trots van boeren die door hun werk en goede zorgen, een mooi product afleveren. Voor dat werk mogen we respect hebben.

Respect kennen we nu dus toe aan het werk dat een persoon heeft geleverd om er een lekker product van te maken. Kunnen we het ook omdraaien en zeggen dat voedsel respect verdient, zonder dat we hierbij aan de maker denken? Waarom verdient ook het worstenbroodje respect?

Respect voor het worstenbroodje

Ik maak even een uitstapje naar de antieke Grieken, die zo’n 500 jaar voor Christus leefden. Zij keken anders naar de wereld dan wij nu doen. Wij zien een wereld die bestaat uit (ontzielde) objecten waarvan wij een product maken. Zij zagen een wereld vol met objecten die allemaal streven naar een optimale staat van zijn. Dus een boom streeft ernaar optimaal boom te zijn: statig, mooi in het blad en niet ziek. En ook een worstenbroodje wil optimaal worstenbroodje zijn.

Wanneer is een worstenbroodje een optimaal worstenbroodje? Wel, als deze goed is gemaakt: het vlees is lekker gekruid met specerijen, het witte brood eromheen is smaakvol en er zit een mooi dun bruin korstje op de bovenkant. Maar dit is niet genoeg om optimaal worstenbroodje te zijn. Het uiteindelijke doel van het worstenbroodje is om met smaak opgegeten te worden. Dan komt het broodje volledig tot zijn recht.

Omdenken

Volgens de visie van de Grieken moeten we ons inzetten om optimaal te kunnen leven. Daartoe hebben ze de deugdethiek ontwikkeld: als je deugdzaam leeft, streef je naar het bereiken van een optimaal leven. Als we dit nu toepassen op ons voedsel, dan wordt ons niet alleen gevraagd meer van ons voedsel te genieten, maar ook om deugdzaam met voedsel en de herkomst ervan om te gaan. Het is dus tegelijkertijd een oproep goed voor land en dieren te zorgen, en zorgvuldig en liefdevol te koken. Probeer dit eens toe te passen in de keuken. Als je zo omdenkt, smaakt het eten dan anders?

---

Tanja van Hummel, promovendus in de vergelijkende religiewetenschappen aan de Rijksuniversiteit van Groningen. Ze onderzoekt hoe levensbeschouwing van melkveehouders en politieke partijen botst in het stikstofconflict.

---

Eerder verschenen in de blogserie De boer als ondernemer en persoon:

• De boer als ondernemer en persoon
• Dierenwelzijn: wel of geen horens op de geit?
• Hoe laten we de koe optimaal koe zijn?
• Is een koe een reuzeknuffel of een melkmachine?
• Hoe denkt Partij voor de Dieren over de melkveehouderij?
• Weerwoord tegen het ‘Partij voor de Dieren’-geloof
• Waartoe ben je boer?
• Hoe vrij ben je?
• Welk landschap is jouw thuis?
• Integrale ecologie, een nieuw woord voor een oude houding