‘Stikstofcrisis is ten diepste botsing van wereldbeelden’ De overheid en boeren botsen door een totaal ander wereldbeeld en dat heeft ook te maken met religie. Dat de overheid hen benadert met een neoliberaal wereldbeeld, zien boeren als problematisch. Jij woont hiér, dus jij moet 70 procent stikstof verminderen. Tegenover: ik ben verantwoordelijk voor mijn dieren, blijf weg van mijn boerenerf! De botsing tussen de overheid, boeren en activistische dierenpartijen is ten diepste een botsing tussen wereldbeelden, stelt onderzoeker Tanja van Hummel. Ze presenteert vandaag een deel van haar promotieonderzoek aan de Rijksuniversiteit Groningen.

Dat de overheid beleid oplegt en de boeren opzadelt met lastige regels, vinden agrariërs vervelend. Maar ten diepste is dat niet de bron van hun boosheid, ontdekte Van Hummel.

Geen oog voor mensen
De overheid voert een atheïstisch en neoliberaal beleid, zegt Van Hummel. Neoliberalen geloven in een economisch systeem met winnaars en verliezers: mensen zijn in dat systeem zelf verantwoordelijk voor hun eigen lot. De overheid staat in dienst van
dat systeem en dat uit zich in een onpersoonlijke en technische benadering, legt Van Hummel uit. ‘De overheid heeft volgens agrariërs geen oog voor mensen, de boer op het erf.’

Het stikstofkaartje van minister Christianne van der Wal (Natuur en Stikstof) is daarvan een duidelijk voorbeeld, zegt Van Hummel. Toen zij bijna twee jaar geleden die kaart
presenteerde, stond heel agrarisch Nederland op z’n kop. Het kaartje maakte met kleuren inzichtelijk hoeveel stikstofreductie nodig zou zijn. Sommige gebieden moesten met 70
procent verminderen. ‘Het geeft de werkelijkheid in abstracte vorm weer’, zegt Van Hummel, ‘maar het representeert niet de volledige werkelijkheid.’ Het leek alsof er niet was gekeken naar wat die gegevens voor de boer betekenen, zegt Van Hummel, en dat maakte boeren woedend.

Het neoliberale wereldbeeld botst met de, vaak religieus gekleurde, levensbeschouwing
van boeren. Van Hummel sprak met meer dan dertig melkveehouders uit twee religieus
gekleurde gebieden: de reformatorische boer van de Veluwe én de katholieke boer uit Noordoost-Twente. ‘Bij katholieke boeren staat de medemenselijkheid en de liefde voor hun dieren hoog in het vaandel. Reformatorische boeren zijn meer gericht op
goed beheer en behoud van het land.’ Boeren zitten op ‘twee sporen’, legt Van Hummel uit. ‘Ze hebben een bedrijf te runnen én ze houden van hun boerderij.’ Geld verdienen is een noodzakelijke voorwaarde om hun bedrijf te laten bestaan, maar staat zelden op de eerste plaats. ‘Belangrijker vinden ze dat hun vee goed verzorgd moet worden, daar hebben ze een emotionele band mee.’ Dat komt ook tot uiting in hun religieuze wereldbeeld, zegt Van Hummel, namelijk dat de mens boven het dier staat en de verantwoordelijkheid heeft om goed met zijn dieren om te gaan.

Leeuw en lam
Het wereldbeeld van de boer botst óók met die van diervriendelijke partijen, zoals Wakker Dier en Partij voor de Dieren. Bijna elke melkveehouder is boos op zulke organisaties. Bij de boeren, zegt Van Hummel, is de mens boven het dier gesteld – om ervoor te zorgen en van te eten. ‘Maar bij organisaties als Wakker Dier zijn mens en dier gelijkwaardig.
Daarom spreken ze ook over vermoorden, in plaats van slachten van dieren. Want, zo zeggen ze, geen enkele koe is levensmoe en wil geslacht worden.’

Dat Partij voor de Dieren en Wakker Dier zo activistisch zijn, is ook te verklaren vanuit hun levensbeschouwing – zegt Van Hummel. De oprichters van de PvdD zijn zevendedagsadventisten, met een sterke gerichtheid op de natuur. Volgens Van Hummel blijkt die levensbeschouwing ook uit hun visie. ‘Deze partijen baseren zich op een apocalyptisch beeld uit de eindtijd. Een leeuw en een lam zullen naast elkaar liggen, er zal geen bloed worden vergoten. Dát ideaal streven ze na en omdat die werkelijkheid nog ver weg is, voelen ze de behoefte boeren wakker te schudden.’

Dit artikel verscheen op 17 april op de voorpagina van het Nederlands Dagblad en is geschreven door journalist Ilse Brandeman. Op pagina 4 en 5 vervolgde het verhaal met als titel ‘Boeren bidden om inkeer van beleidsmakers’.